Mjere zaštite na radu pri korištenju građevinskih skela

 

U situacijama kada se radovi ne mogu izvoditi sa tla ili sa neke druge stabilne podloge u vidu platforme, onda se koriste skele. Skele se često koriste kako u građevinarstvu tako i u industriji. U industriji su skele često neophodne za rad na nepristupačnim mjestima, na neravnim terenima tj u situacijama kada se ne mogu koristiti platforme jer na primjer smetaju cijevi ili je  teren nagnut pod određenim uglom, zatim unutar kompleksinih postrojenja i slično. Pored svega treba imati u vidu da su nesreće tokom rada sa skelama česte i pri tom ove povrede rijetko budu lakše prirode. Padovi sa skela ili nesreće usljed urušavanja skela uzrokuju teške ili povrede sa smrtnim ishodom.

Kada se analiziraju glavni uzroci nesreća na radu pri korištenju skela, onda se jasno mogu izvući neki osnovni principi preventivne zaštite pri izboru, montaži, korištenju i demontaži skela. U zavisnosti od lokalne zakonske regulative principi odnosno standardi po pojedinim zemljama mogu u nekim detaljima malo varirati ali su principi preventivne zaštite na radu pri radu sa skelama sljedeći:

-          Materijal i elementi skele su izrađeni od materijala određenog kvaliteta a u skladu sa predviđenim opterećenjima i uslovima u kojima će biti korištene;

-          Skela je lako sklopiva a izrađena je prema nekom od priznatih svjetskih standarda;

-          Radnici koji vrše montažu skele su stručno obučeni;

-          Postoji uputa za montažu, korištenje i demontažu skele;

-          Radnici ozbiljno pristupaju poslu, vrše montažu i demontažu skele te koriste skelu prema uputstvu;

-          Skela je osigurana od naginjanja i odvajanja od objekta (ako je naslonjena na objekat);

-          Skela ima popunjene podove i zaštitne ograde na odgovarajućim visinama koji će spriječiti pad radnika sa skele;

-          Skela ima popune ivica (podnice) za zaštitu od pada predmeta sa skele na radnike ili proplaznikle ispod;

-          Skela ima adekvatan pristupni put;

-          U slučaju da se segment ograde skele mora ukloniti u nekom momentu, onda radnici koriste zaštitine pojaseve sa uprtačima i vezani su za sigurnu tačku;

-          Pod skele je od materijala koji može izdržati predviđeno opterećenje;

-          Skela se ne opterećuje  preko projektovanog kapaciteta.

Pravilnik o zaštiti na radu u građevinarstvu „Sl.SFRJ“ br.42/68 i 45/68, daje instrukcije o vrstama, načinu montaže, korištenja i demontaže skela. U nastavku prenosimo jedan dio tih uputa.

Pod skelama se podrazumijevaju pomoćne konstrukcije koje služe za vršenje radova u građevinarstvu na visini većoj od 150 cm iznad tla.

Skele moraju biti građenje i postavljene prema planovima koji sadrže:

-          Dimenzije skele i svih njenih sastavnih elemenata;

-          Sredstva za međusobno spajanje sastavnih elemenata-način pričvršćivanja skele za objekt odnosno tle;

-          Najveće dopušteno opterećenje;

-          Vrste materijala i njihov kvalitet;

-          Statički proračun nosećih elemenata;

-          Uputstvo za montažu i demontažu skele.

Za tipske skele sa atestom o sigurnosti i upotrebljivosti skele, prethodno navedena dokumentacija daje se u obimu koji osigurava potpunu bezbjednost radnika. Dokumentacija skele mora biti ovjerena potpisom projektanta odnosno odgovornog lica na gradilištu, i mora se čuvati do demontaže skele na gradilištu.

Skele mogu postavljati, prepravljati, dopunjavati i demontirati samo stručno obučeni radnici, zdravstveno sposobni za rad na visini i to pod nadzorom stručnog lica na gradilištu.

Ako se postavljanju skele naiđe na električne vodove ili druge prepreke, onda stručno lice na gradilištu mora obustaviti rad i poduzeti zajedno sa nadležnim tijelom mjere za isključenje struje odnosno uklanjanje prepreka.

Za vezivanje pojedinih elemenata skele smiju se upotrebljavati samo tipska sredstva ili sredstva predviđena važećim standardima (ekseri, zavrtnji, klanfe, spojnice i drugo).

  Vezivanjem pojedinih elemenata skele u konstruktivnu cjelinu ne smije se umanjivati njihova predviđena nosivost.

  Elementi poda skele (daska, limene ploče i drugo) moraju se prije upotrebe pažljivo pregledati. Oštećeni odnosno dotrajali elementi ne smiju se ugrađivati u pod skele.

  Elementi poda moraju u potpunosti ispunjavati prostor između nosećih stubova skele. Odstojanje poda skele od zida objekta ne smije biti veće od 20 cm. Čista širina poda skele ne smije biti manja od 80 cm.

Zaštitna ograda na skeli ne smije biti manja od 100 cm od poda. Zaštitna ograda mora biti izgrađena od zdravog i neoštećenog materijala. Razmak i dimenzije stubića i ostalih elemenata ograde moraju odgovarati horizontalnom opterećenju na rukohvatu ograde od najmanje 30 kp/m.

  Razmak elemenata popune zaštitne ograde ne treba da bude veći od 30 cm osim kod metalnih skela gdje taj razmak može biti do 35 cm.

Pri dnu zaštitne ograde (podu skele) mora se postaviti puna ivična zaštita (daska) visine najmanje 20 cm. Umjesto uzdužne popune od dasaka, za popunu zaštitne ograde može se koristiti žičana mreža sa otvorima okaca od najviše 2 x 2 cm.

  Ako se zaštitna ograda zbog prirode posla u toku rada mora privremeno ukloniti, onda radnici na takvim radnim mjestima moraju biti privezani za zaštitine pojaseve i rad se mora vršiti pod nadzorom određenog stručnog lica na gradilištu.

  Na svaki sprat skele mora da bude izgrađen siguran pristup odnosno silazak.

Skela na građevinskim objektima postavljena neposredno pored ili iznad saobraćajnica mora biti na spoljnoj strani po cijeloj dužini i visini prekrivena pokrivačima (trska, juta, gusta metalna mreža i slično) koji spriječavaju padanje materijala u dubinu.

  Ispravnost skele mora se provjeravati od strane stručnog lica najmanje jednom mjesečno, a naročito poslije vremenskih nepogoda, prepravki, oštećenja i slično. Provjeravanje ispravnosti skele upisuje se u kontrolnu knjigu skele, uz ovjeru određenog lica na gradilištu.

Sastavni dijelovi metalnih skela (čelični štapovi, cijevi, spojne i čvorne veze i drugo) moraju biti međusobno čvrsto vezani u stabilnu i jedinstvenu konstruktivnu cjelinu.

  Elementi metalnih skela, u pogledu oblika, dimenzija i kvaliteta materijala, moraju odgovarati važećim standardima.

  Za sastavljanje metalnih skela smiju se upotrebljavati samo ravne i neoštećene čelične cijevi, štapovi i drugi elementi. Svaki element metalne skele mora se prije ugrađivanja u skelu detaljno pregledati. Korozijom ili na drugi način oštećeni elementi metalnih skela ne smiju se ugrađivati.

  Vertikalni noseći štapovi metalne skele moraju biti položeni na posebne elemente skele (oslonci, papuče), pričvršćene na ravnu podlogu skele (gredice, beton, ploče i drugo).

Svi vertikalni štapovi stubova skele moraju biti u uzdužnom i poprečnom pravcu vezani i učvršćeni pomoću dijagonalnih veza postavljnih pod uglom od 45 ⁰ u oba pravca.

  Odstojanje između nosećih vertikalnih štapova određuje se projektom skele zavisno od predviđenih opterećenja i visine skele.

Pri sastavljanju metalnih skela mora se sa sastvanim dijelovima a naročito sa spojnicama (čvorišta) za međusobno spajanje štapova, pažljivo postupati. Kod spojnica sa vijcima, zatezanje vijaka mora se vršiti pomoću moment ključeva odnosno prema uputstvu proizvođača. Zatezanje vijaka spojnicama metalne skelenastavljenim ključevima (pomoću cijevi i slično) zabranjeno je.

Vertikalnost i horizontalnost čeličnih štapova mora se provjeravati u toku postavljanja skele i posle završetka skele.

Samostojeće metalne skele i metalne skele čija je visina veća od visine objekta u gradnji ili drugog objekta u neposrednoj blizini skele, moraju biti zaštićene od udara groma po važećim tehničkim propisima.

Preporuke MOR-a za siguran rad sa skelama

Vertikalni štapovi postavljaju se na drvene ploče (podloge). Jedna ploča mora biti toliko duga da se na nju oslanjaju barem dva vertikalna štapa. Razmak između vertikalnih štapova ne smije biti veći od 2 m, zatim krajnji vertikalni štapovi treba da budu postavljeni na udaljenost 1,3 m od zida objekta što će omogućiti da se u pod skele postavi pet dasaka.

Horizontalni poprečni štapovi spajaju se sa unutrašnje strane skele. Oni se postavljaju na vertikalni razmak od 2 m mada se za neku vrstu poslova može ostaviti i manji razmak i ostaju u tom položaju tokom montaže skele. Krajevi horizontalnih štapova treba da su osigurani uklapanjem u druge horizontalne štapove i trebaju da se oslanjaju na zid objekta ili ulaze u zid objekta na koji se oslanjaju u dubini od najmanje 75 mm. Bijagonalne cijevi postavljaju se pod uglom od 45 ⁰.

Skele moraju imati obezbjeđen pristup pomoću ljstvi, stepenica ili prilaza. Ljestve moraju biti osigurane od neželjenih pomijeranja. Skele i ljestve treba da su kontruisane i podignute i da se koriste u skladu sa lokalnim nacionalnim zakonima i pravilnicima.

Svaka skela mora biti tako dizajnirana, izgrađena, montirana i održavana, da se spriječi njeno urušavanje ili slučajno narušavanje njene strukture.

Svaka skele te njeni dijelovi trebaju biti:

a)      Dizajnirani da spriječe pojavu opasnosti po radnike prilikom montaže i demontaže skele;

b)      Dizajnirane tako da se dijelovi skele poput zaštitnih ograda, cijevi, zatim ljestvi, stepenica i prilaza mogu lako sklopiti;

c)      Da je materijal od kojeg se izrađuje jak, odgovarajuće veličine i da odgovara namjenama i kojem će biti korišten i održavan.

Ostali zahtjevi MOR-a u pogledu dizajna i konstrukcije

-          Skele trebaju biti dizajnirane prema njihovom maksimalnom opterećenju a sigurnosni faktor treba da bude barem 4 ili prema uputama ovlaštenih tijela;

-          Skele moraju biti adekvatno uvezane;

-          Skele koje nisu dizajnirane tako da budu nezavisne u pogledu stabilnosti od drugih objekata trebaju biti dobro pričvršćene za stabilan objekat na odgovarajućim razmacima vertikalno i horizontalno;

-          Visina skele nikada ne treba da prelazi preko najviše tačke učvršćivanja skele za objekat u mjeri u kojoj će to ugroziti stabilnost i snagu skele;

-          Poprečni horizontalni štapovi trebaju biti stabilni na svojim pozicijama dobro pričvršćeni za vertikalne štapove;

-          Skela mora biti dobro učvršćena, imati dobru podlogu te da je dobro poduprta;

-          Labave cigle, oluci, dimnjaci i druge nestabilne tačke i materijali ne trebaju se koristiti za osiguravanje stabilnosti skele i njenih dijelova;

-          U slučajevima kada postoji opasnost od pada predmeta, onda se radne platforme, prolazi i prilazi skela štite čvrstom barijerom koja se postavlja iznad ugroženih dijelova skele;

-          Klini koji se koriste za učvršćivanje skele, provlače se do kraja a ne do polovine ili parcijalno pa da se onda savijaju;

-          Materijal skela ne smije se bacati sa skele ili sa visine. Drugi materijali mogu se bacati sa skele ili sa visine pod uslovom da je prostor na koji se baca obezbjeđen, zaštićen, označen i predviđen za ovakve stvari i pod nadzorom osobe na koti na koju se baca materijal;

-          Metalne skele ne smiju se podizati bliže od 5 m od električnih vodova osim na udaljenost prema uputama ovlaštene osobe ili u uslovima kada je isključeno napajanje električnom energijom predmetnog voda;

-          Svaki dio radne platforme, prolaza ili prilaza skele a tamo gdje postoji rizik od pada osobe sa visine od 2 i više metara treba koliko je god praktično moguće zaštiti zaštitnim ogradama i podnicama a u skladu sa odredbama lokalnih i nacionalnih pravilnika i standarda;

-          Zaštitne ograde i podnice postavljaju se sa unutrašnje strane na vertikalne štapove skele. Zaštitna ograda prema odredbama MOR-a treba da stoji na visini od 90 do 115 cm iznad nivoa poda.

-          Zaštitne podnice spriječavaju šutanje i ispadanje materijala sa poda skele i one treba da budu u visini od najmanje 15 cm a u slučaju da je materijal na podu skele visočiji onda se postavlja dodatna  zaštitna podnica ili se prostor popunjava mrežom;

-          Pod skele mora imati odgovarajuće dimenzije posebno u smislu širine a u skladu sa poslovima koji će se obavljati sa skele.

Podjela skela u grupe prema DIN 4420 standardu

Grupa skela

Minimalna širina poda (m)

Živo opterećenje (kg/m2)

Opis i područje primjene

1

0,5

-

Koriste se samo za kontrole (mjerenja, kontrolni zadaci). Nema korištenja teškog alata. Nema tipičnih zanatskih radova.

2

0,6

150

Koriste se samo za radove koji ne zahtijevaju skladištenje materijala i dijelova.

3

0,6

200

Mogu se koristiti za poslove pri kojima će na skeli biti radnici i materijal na primjer za popravke. Materijal se na skelu ne smije spuštati pomoću dizalica. Ova vrsta skela može se koristiti  i kod zidarskih radova.

4

0,9

300

Može se koristiti na primjer kod građevinskih radova a na skeli mogu biti ljudi, materijal se može spuštati na pod i pomoću dizalica.

5

0,9

450

Ista namjena kao i skela iz grupe 4 s tim što mogu biti opterećene većim teretom.

6

0,9

600

Ista namjena kao i skela iz grupe 4 s tim što mogu biti opterećene većim teretom.